Achter de kansel van de kleinste kerk van Amsterdam hangt een houten kruis, één van de weinige in Nederlandse doopsgezinde kerkzalen.
Locatie
Meerpadkerk
Meerpad 9
Type
Kerk
Religieuze gemeenschap
Doopsgezinde Kerk
Object
Wit geverfd houten wandkruis
Maker en datering
Maker onbekend
1947
Bezichtigen
Het kruis is in de kerk te bezichtigen
Het wandkruis van de kleinste kerk van Amsterdam
In 1946 bereidt de doopsgezinde predikant Willem Frederik Golterman (1898-1990) zich voor om zijn functie als predikant bij de Verenigde Doopsgezinde Gemeente Amsterdam te verlaten voor een positie als hoogleraar aan het Doopsgezind Seminarium. De gemeente wil hem een geschenk geven en hij vraagt om een kruis achter de preekstoel te laten plaatsen. In 1947 wordt een wit houten kruis in de Meerpadkerk geplaatst.
Deze kleine houten kerk is gebouwd in 1843, naar aanleiding van een verzoek voor een nieuwe kerk door drie doopsgezinden die in de omgeving wonen. Voor bewoners van de geïsoleerde dorpen Buiksloot en Nieuwendam is de wandeling en de boottocht over het IJ naar Amsterdam te zwaar en te tijdrovend. De Amsterdamse doopsgezinde gemeente stemt in met een jaarlijkse bijdrage voor een nieuwe kerk. De doopsgezinden daar moeten echter zelf geld inzamelen om de kerk te bouwen. Veel mensen dragen bij en het geld komt bijeen. Het gebouw wordt gebaseerd op de doopsgezinde kerk in Knollendam. De preekstoel en de banken langs de muren, toen bedoeld als de zitplaatsen van de mannen, worden gekocht uit het 'Oude Huis', de Friese doopsgezinde gemeente van Zaandam-Westzijde.
Door de jaren heen zijn er veel momenten waarop de toekomst van de kerk wordt bedreigd, door kosten van renovatie of door dalende opkomst. De Waterlandoverstroming van 1916 zet de kerk en de hele straat anderhalve meter onder water en er zijn grote reparaties nodig. In de jaren zestig is het gebouw opnieuw toe aan een grote renovatie. Deze investering kan gelukkig worden gedaan en de kerk wordt zelfs uitgebreid met één raamlengte. De Meerpadkerk, die twee keer per maand diensten heeft, wordt nog steeds beschouwd als het kleinste kerkgebouw van Amsterdam.
Er heerst nog steeds een discussie onder de vaste kerkgangers over de plaats van het kruis in de kerkruimte. Kruisen zijn niet gebruikelijk in Nederlandse doopsgezinde kerken, hoewel een klein aantal er wel een heeft. Doopsgezinde kerken zijn traditioneel sober en hebben geen ornamenten, symbolen of kunstwerken in het interieur (al is daar tegenwoordig meer ruimte voor). Dit kruis is in elk geval opgenomen als één van de visuele elementen in een quilt ter herdenking van het 150-jarig bestaan van de kerk. De andere elementen in de quilt zijn het lam en de zon (het logo van de Doopsgezinde Gemeente van Amsterdam), een open bijbel op de lessenaar, geschakelde kettingen die verwijzen naar de vroegere nieuwsbrief van de kerk (De Schakel) en de fundamenttekst van Menno Simons (Want niemand kan een ander fundament leggen dan er al ligt - Jezus Christus zelf. 1 Korintiërs 3:11, NBV).
Menno Simons
De term “mennoniet” is afkomstig van de naam Menno Simons (1496-1561), een Friese priester die in de jaren 1530 zich bekeerde tot het doperdom en naar voren kwam als een van de belangrijke vroege leiders van de beweging na het wegvallen van bepaalde revolutionaire en apocalyptisch georiënteerde takken van de dopers. Later koos een groep die zich afscheidde van degenen die in de jaren 1550 al als mennonieten bekend stonden ervoor om doopsgezinden genoemd te worden. In de tijd van de Republiek werd de naam doopsgezind vaak gekozen door doperse groepen die progressiever waren in hun theologie of levensstijl.
Nina Schroeder-van 't Schip
Kunsthistorica en doopsgezind erfgoedspecialiste Doopsgezind Amsterdam
Laatst bewerkt
21 april 2026
Houten Kruis, onbekende vervaardiger, 1947, geverfd hout. Collectie Doopsgezind Amsterdam. Foto Doopsgezind Amsterdam.
Interieur & exterieur: fotografie Doopsgezind Amsterdam.
Meerpad 9. Doopsgezinde Kerk in Nieuwendam (gebouwd in 1843), foto, 16 April 1969. Collectie G.L.W. Oppenheim, Stadsarchief Amsterdam. Foto G.LW. Oppenheim.
Quilt ter herdenking van het 150-jarig bestaan van de Meerpadkerk, onbekende vervaardiger, 1993. Foto Doopsgezind Amsterdam.
Houten Kruis achter de kansel van de Meerpadkerk, onbekende vervaardiger, 1947, geverfd hout. Collectie Doopsgezind Amsterdam. Foto Doopsgezind Amsterdam.
Themanummer “Meerpad 175 jaar” in: idA in dit Amsterdam maandblad van Doopsgezind Amsterdam, 57 (2018) 8.
Welcker, J.M., De Vermaning aan het Meerpad: Geschiedenis van de Doopsgezinden in Nieuwendam 1843-1993 (Schoorl: Uitgeverij Pirola, 1993).
Online bronnen
Website Doopsgezind Amsterdam, “Historie Meerpadkerk”
Laatst gecontroleerd 16-04-2026
Hoekema, A.G., “Golerman, Willem Frederik” Biografisch lexicon voor de geschiedenis van het Nederlands protestantisme vol. 5 (Kampen: Kok, 2001) 208-209. Website Huygens Institute.
Laatst gecontroleerd 16-04-2026
Hofman, R. "Golterman, Willem Frederik (1898-1990)." Global Anabaptist Mennonite Encyclopedia Online. 1987.
Laatst gecontroleerd 16-04-2026
Zijpp, Nanne van der. "Nieuwendam (Amsterdam, Noord-Holland, Netherlands)." Global Anabaptist Mennonite Encyclopedia Online. 1957.
Laatst gecontroleerd 16-04-2026







