De Franse Kerk, die eeuwenlang een thuis is geweest voor katholieken van verschillende nationaliteiten, staat aan het begin van de twintigste eeuw voor een moeilijke beslissing.
Locatie
Franse Kerk
Nieuwezijds Voorburgwal 312
Type
Schuilkerk
Religieuze gemeenschap
Rooms-Katholieke Kerk
Object
Manshoge beelden van de heilige apostelen Petrus en Paulus. Petrus heeft een haan en Paulus een zwaard.
Maker en datering
Michiel van der Voort de Oude
1735-1736
Bezichtigen
De beelden zijn momenteel niet te bezichtigen
‘’Men heeft dikwijls gezegd dat het ‘’de lichte troepen’’ der Katholiciteit waren, die daar parochiëerden; ik heb het nooit waar bevonden. Ik heb altijd gezien dat die Italiaanse en Franse manufacturiers, Italiaanse prentenkopers en schoorsteenvegers, Italiaanse, Franse en Brabantse kooplieden en bankiers, Franse boekverkopers en horlogemakers, Franse kappers en modemakers heel goed en stichtelijk baden.’’
De auteur van dit citaat, Joseph Alberdingk Thijm, is een van de meest bevlogen katholieke schrijvers van Amsterdam in de negentiende eeuw. In deze verdediging van de vroomheid van zijn medeparochianen van de Franse Kerk beschrijft hij tegelijkertijd de grote diversiteit onder de kerkgangers. Wie echter vandaag de dag op zoek gaat naar deze kerk aan de Nieuwezijds Voorburgwal, treft daar niets meer aan dat herinnert aan een katholieke schuilkerk. Slechts enkele verspreide objecten dragen de geschiedenis van de kerk met zich mee. In de collectie van Museum Ons’ Lieve Heer op Solder bevinden zich twee levensgrote beelden van de heiligen Petrus en Paulus, die oorspronkelijk aan weerszijden van het hoogaltaar hebben gestaan. Zij onthullen de officiële naam van de Franse Kerk: HH. Petrus en Pauluskerk.
Schuilkerk
Gebouw waarin, onder het bewind van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden (1588-1795), verborgen godsdienstoefeningen werden gehouden. Kerkelijke groeperingen buiten de calvinistische kerk, zoals katholieken, lutheranen, doopsgezinden en remonstranten moesten hun godsdiensten in schuilkerken praktiseren.
Heilige
Een heilige is een persoon die een bijzonder heilig en deugdzaam leven heeft geleid en van wie wordt geloofd dat diegene in de hemel is. Het leven van een heilige dient als voorbeeld om na te volgen. Gelovigen bidden tot de heiligen en vragen hen om bij God voor hen te bemiddelen.
Hoogaltaar
Het hoogaltaar wordt zo genoemd omdat het het belangrijkste altaar van een kerk is en ook omdat het op een verhoging in het priesterkoor is geplaatst.
Rond het begin van de twintigste eeuw verlaten veel Amsterdammers de oude binnenstad en laten zij vereenzaamde kerken achter. De bijkerk van de Franse Kerk, De Papegaai in de Kalverstraat, is al een halve eeuw eerder omgebouwd tot een neogotische kerk. Daarom wordt ervoor gekozen De Papegaai te behouden en de Franse Kerk te sluiten.
Neogotiek
De Neogotiek is een architectuurstijl die tussen ca. 1830-1910 de middeleeuwse gotische bouwkunst deed herleven .
Bijkerk
Een bijkerk (of hulpkerk) is een kleiner kerkgebouw dat onder de hoofdkerk van een parochie of wijk valt. Zij worden meestal gesticht om een overbezette parochiekerk te ontlasten, of om gelovigen die te ver van de hoofdkerk wonen een dichtere gebedsplaats te bieden.
De sluiting van een kerk is in 1911 een ongebruikelijke gebeurtenis. De hoogste kerkelijke instanties in Rome worden bij de sluitingsprocedure betrokken. Op 30 mei 1911 komen hun bepalingen binnen: ‘’Als voorwaarde zal dan slechts worden gesteld dat het gebouw niet zal worden gebruikt voor minder honeste doeleinden en dat er, ter herinnering aan de vroegere bestemming, in den gevel een kruis zal worden aangebracht.’’ De kerkbestuurders nemen de voorwaarde dat het gebouw niet voor ‘’minder honeste doeleinden’’ zal worden gebruikt uiterst serieus. Voor de zekerheid wordt daarom de Franse Kerk in 1912 volledig afgebroken.
Pieter-Jan van Giersbergen
Conservator Collecties Museum Ons' Lieve Heer op Solder
Laatst bewerkt
30 september 2026
Petrus, (Atelier van) M. van der Voort de Oude, 1735-1736, lindenhout, 172 x 85 x 80 cm. Collectie RK Kerk van de H. Jozef (De Papegaai), langdurige bruikleen bij Museum Ons' Lieve Heer op Solder, Amsterdam.
Paulus, (Atelier van) M. van der Voort de Oude, 1735-1736, lindenhout, 172 x 115 x 75 cm. Collectie RK Kerk van de H. Jozef (De Papegaai), langdurige bruikleen bij Museum Ons' Lieve Heer op Solder, Amsterdam.
Exterieur: fotografie Robert Westera
Toelating van kinderen tot de eerste heilige communie in de rooms-katholiek Franse kerk op de Boommarkt te Amsterdam, ca. 1830, ontwerp Lambertus Johannes Hansen naar tekening van Johannes Jelgerhuis, drukker Desguerrois & Co., 1830-1835, lithografie, 258 x 213 mm. Collectie Rijksmuseum, Amsterdam.
Nieuwezijds Voorburgwal 312, onbekende fotograaf. Collectie Stadsarchief Amsterdam, Archief van het Bureau Monumentenzorg: glasnegatieven en negatiefloze foto's.
De Fransche kerk op Nieuwezijds Voorburgwal 312, interieur, onbekende fotograaf, 1910-1933, prentbriefkaart. Collectie Stadsarchief Amsterdam: prentbriefkaarten.
Plas, M. van der, Vader Thijm: Biografie van een Koopman-schrijver (Baarn 1995).
Tepe OP, W., XXIV Paepsche Vergaderplaatsen: Schuilkerken in Amsterdam (Amstelveen, 1984).
'Fransche Kerk' in: Geïllustreerd zondagsblad voor katholieken, 29 (Amsterdam 1911-12) 225-229.
Grijpink, P.M., ‘De Parochie van de H.H. Petrus en Paulus te Amsterdam’ in: Bijdragen voor de geschiedenis van het Bisdom van Haarlem, 30 (1906) 423-452.






