Krassen in de Tafel: Anne Zernike en het Doopsgezind Seminarium

Na veel beraad zijn de doopsgezinden de eerste denominatie in Nederland die vrouwen toestaat zich te laten bevestigen als predikant aan hun seminarium. Anne Zernike begint in 1905 haar studie als eerste vrouwelijke theologiestudent aan de Universiteit van Amsterdam. Zij wordt tevens toegelaten tot het Doopsgezind Seminarium en studeert in 1911 af. Net als andere seminariestudenten die hun studie hebben afgerond, kerft zij haar naam in de oude houten tafel van de instelling.

Zernike geeft haar eerste preek als nieuwe predikant van de doopsgezinde kerk in Bovenknijpe op 5 november 1911. Zij werkt daar tot haar huwelijk met kunstenaar Jan Mankes (1889–1920) in 1915. In 1918 behaalt ze haar doctoraat. Na het vroege overlijden van haar echtgenoot werkt zij verder als predikant bij de Nederlandse Protestanten Bond.

Het Doopsgezind Seminarium is het oudste doopsgezinde seminarie ter wereld en dateert uit 1735. Voor die tijd worden gemeenten bediend door onbezoldigde lekenpredikanten die “leraren” worden genoemd. Als niet-gereformeerde religieuze minderheid mogen doopsgezinden in de Republiek geen theologie studeren aan Nederlandse universiteiten. In de tweede helft van de zeventiende eeuw ontstaat echter binnen verschillende doopsgezinde gemeenten interesse in een meer formele predikantsopleiding. De samengevoegde Lam en Toren-gemeente neemt uiteindelijk in 1680 het initiatief in eigen hand en laat hun predikant Galenus Abrahamsz de Haan enkele predikantsopleidingen verzorgen. Na zijn dood zetten studenten hun studie voort aan het Remonstrants Seminarie, maar dit blijkt geen langetermijnoplossing. Wanneer hernieuwde besprekingen tussen verschillende gemeenten opnieuw mislukken, opent de Lam en Toren-gemeente het seminarie formeel op eigen initiatief. In lijn met het Verlichtingsdenken studeren de studenten niet alleen theologie, maar ook filosofie en natuurwetenschappen. Enkele van deze vakken worden aangeboden aan het Atheneum Illustre, een voorloper van de Universiteit van Amsterdam. Vanaf 1811, met de oprichting van de Algemene Doopsgezinde Sociëteit, kan de financiële verantwoordelijkheid voor het seminarium breder worden gedragen. De band tussen het seminarie en de UvA blijft bestaan tot in de eenentwintigste eeuw. Daarna sluit de theologische faculteit en verbindt het seminarie zich opnieuw aan de Vrije Universiteit.

In de huidige tijd mogen studenten hun naam niet meer in de historische seminarietafel kerven. De tafel blijft echter in gebruik in de historische bibliotheekruimte van het seminarie, waar nog steeds veel personeelsvergaderingen en studentenbijeenkomsten plaatsvinden. Jarenlang bevindt de wereldberoemde collectie van de Doopsgezinde Bibliotheek zich in deze ruimte. In 1968 worden de boeken in langdurige bruikleen overgebracht naar de bijzondere collecties van de Universiteit van Amsterdam. Tegenwoordig is de collectie ondergebracht in de nabijgelegen Allard Pierson.