De Danziger Oude Vlamingen bij de Drie Kruikjes: Hoe ziet de orthodoxie eruit?

Al vóór 1619 wordt het gerenoveerde pakhuis dat zich achter dit huis aan de Nieuwzijds Achterburgwal bevindt gebruikt als schuilkerk van de Oude Vlaamse doopsgezinden. In 1632 besluit een deel van de gemeente om samen te gaan met de Vlamingen bij de nabijgelegen Kerk bij ’t Lam. De Oude Vlamingen die niet willen samengaan, sluiten zich aan bij de strengere Danziger Oude Vlamingen. In de periode tussen 1632 en 1646 bestaat er onduidelijkheid over wie het recht behoudt om het pand te gebruiken. De streng orthodoxe groep verhuist naar het huis ernaast, de Zes Kruikjes, totdat de formele uitspraak over het gebruik van de schuilkerk in hun voordeel uitvalt. Daarna keren zij terug naar hun oorspronkelijke gebouw, De Drie Kruikjes.

Deze doopsgezinden houden zich langer dan de meeste andere Nederlandse doopsgezinden strikt aan eenvoudige kleding, en zij handhaven strengere opvattingen over de ban en regels tegen buitentrouw (huwelijk met mensen buiten hun eigen geloofsgroep). Zij passen ook nog de voetwassing toe nadat de meeste andere Nederlandse doopsgezinde groepen daarmee stoppen.

Toch betekent doopsgezinde theologische orthodoxie in de Nederlandse context niet per se dat men zich losmaakt van het omringende economische en culturele leven, vooral niet in de achttiende eeuw. Zo runt Jan Christiaan Sepp (1739–1811), die vanaf 1781 als predikant bij De Drie Kruikjes dient, een succesvolle boekhandel. Hij houdt zich niet alleen bezig met het uitgeven van boeken, maar ook met het maken van illustraties en prentkunst. Hij is een specialist en verzamelaar op het gebied van de natuurlijke historie, en hij werkt mee aan een aantal belangrijke boeken over naturalia zoals Flora Batava en Nederlandsche Vogelen. Sepp is ook een van de oprichters van Felix Meritis (“Gelukkig door Verdienste”), een intellectueel genootschap dat in 1776 wordt opgericht ter bevordering van kunst, cultuur en wetenschap op basis van verlichtingsidealen.

Vandaag de dag blijft er niets over van De Drie Kruikjes. Slechts één tekening van Gerrit Postma, die opgroeit in de nabijgelegen collegiant-doopsgezinde Oranjeappel, geeft een indruk van hoe het gebouw eruitziet. Tegen de tijd dat hij het in de jaren 1830 tekent, is het gebouw al niet meer in gebruik als schuilkerk. Wanneer de gemeente kleiner wordt, besluiten de 41 overgebleven Danziger Oude Vlamingen om samen te gaan met de Zonisten. Deze vereniging, onder leiding van hun oudsten en predikanten (waaronder Sepp), vindt plaats in de late jaren 1780.