Raad van Kerken Amsterdam

Co-kathedrale Nicolaasbasiliek

De co-kathedrale basiliek van de Heilige Nicolaas is in 1887 geopend als parochiekerk, in een tijd waarin de katholieken weer in het openbaar hun godsdienst mogen belijden en dus weer zichtbare kerken kunnen gaan bouwen.

In 2012 krijgt de kerk de status van basiliek en in 2025 geeft paus Franciscus de Nicolaas de functie van co-kathedraal van het bisdom Haarlem-Amsterdam, naast de Sint Bavo-kathedraal in Haarlem. In de kerkzaal is ter linkerzijde van het altaar een kleine schrijn met een reliek van de Heilige Nicolaas van Myra.

De Nicolaas is het kerkelijk thuis van een gemengde katholieke gemeenschap, met veel nieuwe gelovigen: de gemeenschap ziet de laatste jaren een toenemende belangstelling van jonge volwassenen voor het christelijk geloof – net als een aantal andere lidkerken van de Raad van Kerken Amsterdam.

De kathedraal kent verschillende vieringen, alle ondersteund door meerstemmige koorzang. De zondagse eucharistieviering volgt de abdijliturgie; elke zaterdag is er een Choral Evensong en op zondagmiddag een Gregoriaanse vesper.

De Nicolaas is ook de plek waar de Spaanstalige katholieken van Amsterdam (uit Spanje en Latijns-Amerika) iedere zondag samenkomen met een hoogmis in het Spaans.

De rooms-katholieke parochies in de oude binnenstad zijn in de jaren zeventig van de twintigste eeuw samengevoegd tot één enkele binnenstadparochie, gewijd aan heilige Nicolaas. De binnenstadparochie omvat ook de Papegaai, De Krijtberg, de Begijnhofkapel, de Onze Lieve Vrouwekerk en de Mozes en Aäronkerk. De kerken bieden samen een breed en gevarieerd rooms-katholiek palet voor bewoners en bezoekers van Amsterdam.

Vanuit de Nicolaasbasiliek linksaf is het een klein stukje lopen naar de Dominicuskerk. Volg het fietspad naar links, loop langs het Victoriahotel en ga dan links de Martelaarsgracht op; op het Hekelveld rechtdoor de Spuistraat in, naar de Domincuskerk.

Dominicuskerk

De geloofsgemeenschap van de Dominicus stelt zich als volgt voor: ‘Hier zoeken we woorden voor wat onzegbaar is. Hier stellen we levensvragen van nu en proeven we van Bijbelse tradities. Hier zingen en zwijgen en ontmoeten we. Hier delen we brood en wijn; om te vieren, te verbinden en te verdiepen.’

Op deze plek staat eeuwenlang een katholieke schuilkerk. En ook hier zien we dat eind negentiende eeuw het katholieke zelfbewustzijn ruimte neemt om uit te pakken met een bijzonder kerkgebouw -dit keer van de beroemde Pierre Cuypers die ook het Rijksmuseum en het Centraal Station bouwt. De kerk wordt in 1893 in gebruik genomen door de Orde der Dominicanen.

In 1964 staat de kerk op de nominatie om gesloopt te worden. De dominicanen Jan Nieuwenhuis en Wim Tepe slagen er echter in de zieltogende binnenstadparochie nieuw leven in te blazen. In de jaren 70/80 van de vorige eeuw ontstaat een bloeiende oecumenische gemeente met bezoekers uit Amsterdam en van ver daarbuiten. Het liedrepertoire van Huub Oosterhuis is kenmerkend voor de Dominicus. Sinds 1989 is de Dominicus geen deel meer van de rooms-katholieke kerk, maar een oecumenische gemeente met veel aandacht voor liturgie, een grote betrokkenheid bij de samenleving en een landelijke uitstraling.

Bij het verlaten van de Dominicus sla je rechtsaf in de steeg, bij het Singel ga je de brug over en meteen weer rechtsaf. Je loopt tot aan de Brouwersgracht en gaat linksaf. Je loopt door (met een slingertje rechts/links over de Herengracht) tot over de Prinsengracht en ziet aan je linkerhand de Noorderkerk.

Noorderkerk

De Noorderkerk, midden in de Jordaan en aan de rand van de grachtengordel, is een wijkkerk van de Protestantse Kerk Amsterdam. Over zichzelf zeggen ze ‘'Wij houden niet van etiketten, maar om te laten weten wie we zijn, noemen wij ons graag ‘open – orthodox’. De Noorder is een bloeiende gemeenschap en steeds meer een plek van ontmoeting en gesprek, ook met de buurtbewoners: de hightea in de Noorder is een begrip in de Jordaan. Vaak is de kleine stiltekapel aan de Prinsengrachtzijde van de kerk open. Elke maandag- en zaterdagmorgen is de kerk open voor bezoekers.

Ga vanaf de voordeur van de kerk rechtsaf de Noordermarktstraat in, sla bij de Lindenmarkt linksaf en loop door tot de Lijnbaansgracht, waar links op nr. 47 de oosters-orthodoxe parochie van de Heilige Nicolaas van Myra is gehuisvest.

Parochie van de Heilige Nicolaas van Myra

De parochie van de Heilige Nicolaas van Myra wordt in 1974 opgericht door een kleine groep orthodoxe christenen uit de Sovjet-Unie, Servië en Nederland, die zoekt naar een plaats voor gebed en ontmoeting. Er groeit een gemeenschap die is geworteld in de Russische spiritualiteit, maar openstaat voor de Nederlandse taal en cultuur. Beschermheilige van de parochie wordt vanzelfsprekend Nikolaas van Myra, een grote heilige in de Orthodoxe Kerk en daarnaast schutspatroon van de stad Amsterdam.

De Raad van Kerken Amsterdam is de gemeenschap destijds behulpzaam: aanvankelijk kan de kleine groep gelovigen samenkomen in een kapel in de pastorie van de katholieke Nicolaasbasiliek, daarna biedt De Duif onderdak aan de groeiende parochie. Later kan de geloofsgemeenschap de Tichelkerk en het aanpalende complex van de paters Kapucijnen aan de Lijnbaansgracht kopen. De ruime neo-Romaanse kerk is geleidelijk aangepast aan de orthodoxe eredienst. In 2010 wordt een natuurstenen, gebeeldhouwde iconostase geïnstalleerd. Ook wordt een doopkapel met mozaïeken en een tweede iconostase ingericht. Tijdens de diensten is iedereen welkom om een kaars aan te steken of de spiritualiteit van de orthodoxe ritus te ervaren.

Na vele jaren onder de hoede van het Patriarchaat van Moskou is de parochie in 2022 ontvangen in het Exarchaat van de Benelux van het Oecumenisch Patriarchaat van Constantinopel.

De parochie heeft een open en internationaal karakter en telt meer dan twintig nationaliteiten, waaronder Nederlanders, Russen, Grieken, Oekraïners, Roemenen, Serviërs, Georgiërs, Eritreeërs en vele anderen. De diensten (in het Nederlands, Kerkslavisch en Engels) en de pastorale zorg zijn in handen van vijf priesters en een diaken. Daarnaast zijn veel vrijwilligers actief betrokken bij de parochie.

Van de Lijnbaansgracht kun je via de Bloemgracht dwars door de Jordaan weer teruglopen naar de Prinsengracht. Aan de overzijde zie je het eerste Amsterdamse kerkgebouw dat na de Alteratie voor de Nederduitsch Gereformeerde Kerk is ontworpen: de Westerkerk.

Westerkerk

Gebouwd in de periode 1620-1631 naar een ontwerp van Hendrick de Keijzer, is de Westerkerk nu één van de vier wijkgemeenten van de Protestantse Kerk Amsterdam in de binnenstad.

De Westerkerk is een imposante kerk, bij velen bekend om uiteenlopende redenen – van het liedje van Johnny Jordaan tot aan de trouwerij in 1980 van prinses Beatrix en prins Claus.

Hier huist een open gemeenschap en elke dienst is een feest van Woord en muziek. Het beroemde Duyschotorgel uit 1686 is behalve om de uitmuntende klank ook beroemd om de fraaie orgelluiken.

Acht keer per jaar heeft de zondagmorgendienst het karakter van een cantatedienst en dan klinken de 17de-eeuwse cantates van Bach en tijdgenoten op de manier waarvoor ze zijn geschreven. Ook op doordeweekse dagen kan de kerk worden bezocht. Elke ochtend wordt het morgengebed gehouden bij het Brandende Braambos. In de weken voorafgaand aan Pasen en Kerstmis worden elke vrijdag de zogenaamde Braambosgebeden gehouden: een samenzijn van een half uur met woorden uit de Bijbel, poëzie, stilte, een gebed, een lied en orgelmuziek.

Je steekt de Westermarkt over richting het centrum van Amsterdam; bij de Keizersgracht ga je rechtsaf en vindt al snel aan je rechterhand de Onze Lieve Vrouwekerk.

Onze Lieve Vrouwekerk

In 1854 wordt de Onze Lieve Vrouwekerk gewijd als kerk van de Paters Redemptoristen. In 1984 leggen de redemptoristen hun werk in Amsterdam neer en wordt de kerk verkocht aan de Syrisch-Orthodoxe Kerk, die al snel hun Moeder Godskerk openstellen voor de Rooms-Katholieke Kerk. In goede verstandhouding wordt de kerk nu gebruikt door de Syrisch-Orthodoxe Kerk, de Rooms-Katholieke Kerk en de rooms-katholieke gemeenschap van Surinamers in Amsterdam.

De Syrisch-Orthodoxe Kerk is de voortzetting van de kerk van Antiochië en beschouwt zich als de oudste christelijke kerk. Het Aramees is de religieus-liturgische taal; de liturgie gaat terug op bronnen uit de zevende en achtste eeuw en is vastgelegd in de tweede helft van de twaalfde eeuw. Om de kerk geschikt te maken voor de Syrisch-Orthodoxe eredienst is in 1985 o.a. een traditioneel altaargordijn geplaatst. De Syrisch-Orthodoxe Kerk heeft de verantwoordelijkheid genomen om de kerk van 1994 tot 1997 te restaureren, deels bekostigd door financiële bijdragen uit de Syrisch-Orthodoxe gemeenschap.

Bij de eerstvolgende brug ga je linksaf de Hartenstraat in, vervolgens op het Singel rechtsaf en bij de Heisteeg linksaf naar het Spui, waar vier verschillende kerken samen een ‘heilige vierhoek’ vormen, zoals de voorgangers het serieus gekscherend zeggen. De English Reformed Church op het Begijnhof, de Evangelisch Lutherse Kerk aan het Spui, en de Rooms-Katholieke Krijtberg en de Doopsgezinde Kerk aan het Singel onderhouden hartelijke oecumenische relaties. Vanuit de Heisteeg loop je in één lijn rechtdoor over het Spui, tot de Gedempte Begijnensloot aan de overkant. Ga naar links en je komt bij de ingang van het Begijnhof. Je gaat door de poort en ziet links de English Reformed Church.

English Reformed Church

In de middeleeuwen wonen celibataire katholieke en veelal welgestelde vrouwen op het Begijnhof. Ze kerken in een houten kerk op hun hof. Die brandt in 1421 af en wordt aan het eind van de eeuw in (bak)steen herbouwd. Na de Alteratie staat die kerk natuurlijk niet meer tot hun beschikking. Het gebouw dient een tijdje als pakhuis en wasplaats, tot het Amsterdamse stadsbestuur de kerk in 1607 aan de Engelssprekende gelovigen in de stad in gebruik geeft. Verschillende van de Pilgrim Fathers die in 1620 vanuit Leiden via Rotterdam naar Amerika varen, wonen eerst een tijd in Amsterdam en gaan hier ter kerke.

Tegenwoordig huisvest deze ‘Engelse Kerk’ een groeiende geloofsgemeenschap met vierhonderd leden vanuit dertig verschillende landen: ‘we reflect the nature of our city and the world of the Christian Church’ zeggen ze zelf. De gemeenschap is verbonden aan de Presbyterian Church of Scotland én de Protestantse Kerk Nederland.

Je zou de Engelse kerk een migrantenkerk avant la lettre kunnen noemen, evenals de Lutherse Kerk aan de andere kant van het Spui en de Waalse Kerk aan het Walenpleintje– twee kerken waar onze route je ook langs voert.

Tegenover de Engelse Kerk vind je de Begijnhofkapel.

Een klein uitstapje buiten de 'heilige vierhoek'

De rooms-katholieke Begijnhofkapel, is een voormalige rooms-katholieke schuilkerk. Hier wordt onder andere de herinnering levend gehouden aan het Mirakel van Amsterdam dat in 1345 plaatsvond.

De Begijnhofkapel is vandaag de dag ook de plaats waar veel Franstalige katholieken iedere zondag samen vieren: mensen uit onder andere Frankrijk, de Congo’s, Kameroen, België en Rwanda.

Terug naar het Spui vind je aan de overkant de grote kerk van de Evangelisch Lutherse Gemeente Amsterdam.

Oude Lutherse Kerk

De Oude Lutherse Kerk op het Spui is bij velen bekend als de aula van de Universiteit van Amsterdam (UvA), maar de Evangelisch Lutherse Gemeente Amsterdam is de eigenaar van het gebouw sinds 1633. De UvA is huurder sinds 1961. De kerk is doordeweeks alleen toegankelijk voor deelnemers aan door de UvA georganiseerde activiteiten.

De wortels van de lutherse geloofsgemeenschap liggen in Duitsland, in de theologie van Maarten Luther. De Amsterdamse lutheranen gaan al vanaf 1600 op deze plaats ter kerke– eerst in een pakhuis en vanaf 1633 in dit kerkgebouw – dat formeel is gebouwd als een schuilkerk.

Al die eeuwen vormen de lutheranen, naast de Nederduitsch Gereformeerde Kerk, een bloeiende geloofsgemeenschap die door de eeuwen heen ‘vernederlandst’ is, maar tot op de dag van vandaag de lutherse geloofstraditie trouw blijft.

In de jaren dertig van de twintigste eeuw kent de Amsterdamse Lutherse Gemeente nog altijd twaalf wijkkerken, waarvan er aan het begin van de Tweede Wereldoorlog nog twee Duitstalig zijn. Na de oorlog vallen die Duitstalige geloofsgemeenschappen een tijd stil, tot in 1952 een nieuwe Deutsche Evangelische Gemeinde in Amsterdam wordt opgericht, los van de Lutherse Kerk (maar tegenwoordig eveneens lid van de Raad van Kerken Amsterdam). Tussen de Lutherse Gemeenschap Amsterdam en de Deutsche Evangelische Gemeinde bestaat inmiddels weer een hartelijke verstandhouding – een mooi effect van oecumene.

Een heel andere betekenisvolle oecumenische samenwerking krijgt sinds 2018 gestalte onder de naam ‘Heilzame Verwerking van het Slavernijverleden voor wit en zwart’. Een project van de Amsterdamse lutheranen samen met de Evangelische Broedergemeente Amsterdam en Flevoland (EBG); de EBG is een protestants kerkgenootschap in de traditie van de Hernhutters en eveneens lid van de Raad van Kerken Amsterdam. De EBG is gehuisvest in de Koningskerk in de Watergraafsmeer en daarom niet opgenomen in deze wandelroute.

Beide kerkgenootschappen zijn vanaf de achttiende eeuw actief in Suriname – de lutheranen met kooplieden en predikanten die de raciale politiek van Nederland mede vormgeven en er profijt van hebben; de EBG als zendelingskerk van de Hernhutters en van oudsher veel meer toegankelijk voor de tot slaaf gemaakte mannen en vrouwen.

Het is bijzonder dat in oecumenische samenwerking deze beide Amsterdamse kerken dit proces van verwerking van het slavernijverleden gezamenlijk vormgeven. Het Nationaal Instituut Nederlands Slavernijverleden en erfenis is de derde partner.

Via het Koningsplein steek je over naar de andere kant van het Singel waar je de twee andere kerken van de ‘heilige vierhoek’ vindt, beide lid van de Raad van Kerken Amsterdam. Op nummer 452 vind je de Singelkerk.

Doopsgezinde Singelkerk

Van buiten is de Doopsgezinde Singelkerk een grachtenpand. Geen torens, geen klokken. Van binnen is het een kerk. Een schuilkerk uit 1637, destijds getolereerd door het Amsterdamse Nederduitsch Gereformeerde stadsbestuur.

De doopsgezinden of dopers vormen de Nederlandse tak van een van oorsprong radicaal-reformatorische stroming van protestantse christenen. De dopers splitsen zich begin zestiende-eeuw in Zwitserland af van de Reformatie die in Zürich door Zwingli in gang is gezet. Een belangrijke voorman uit die tijd is Menno Simons, vandaar dat de dopers ook wel Mennonieten worden genoemd. De zestiende eeuw is een roerige periode voor de dopers, maar allengs ontwikkelt zich een vrijzinnig kerkgenootschap.

Twee belangrijke thema’s kenmerken de Doopsgezinde Kerk nog altijd: pacifisme en volwassenendoop. Doopsgezinden dopen niet hun pasgeboren kinderen; het kerkgenootschap kent uitsluitend een volwassenendoop op basis van de eigen keus. Degene die lid van de gemeente wil worden, schrijft haar of zijn eigen geloofsbelijdenis.

Vanuit de pacifistische geloofsvisie wordt militaire dienst (en breder: het dragen van wapens) afgewezen.

Door de tijd heen kent de gemeenschap bijzondere leden. In de zeventiende eeuw gaat Joost van den Vondel hier ter kerke en hij is dan zelfs lid van de kerkenraad. Dit alles voordat hij het roomse geloof aanneemt. In de negentiende eeuw kerkt hier de bekende bankier Van Eeghen, die zich bijzonder heeft ingezet voor Amsterdam in een tijd dat het stadsbestuur weinig aan stadsontwikkeling doet.

Doopsgezind Amsterdam is anno nu een open plaats waar ruimte is om vanuit de Bijbelse verhaaltraditie, zonder druk van leerstellingen, na te denken over geloof en leven en hoe deze twee met elkaar te maken hebben. De doopsgezinde gemeenschap kenmerkt zich door vrijheid van geloofsbeleving. De ruimte voor verschil en het respect voor de ander uiten zich ook in de samenwerking met gelovigen uit andere geloofsgemeenschappen. Samen met de Protestantse Kerk Amsterdam organiseert de Doopsgezinde gemeenschap de Amsterdamse ‘Preek van de Leek’.

Vrijwel naast de Singelkerk vind je op nummer 446 de Krijtberg.

De Krijtberg

De rooms-katholieke Krijtberg, met Sint Franciscus Xaverius als patroonheilige, is sinds 1620 toevertrouwd aan de jezuïeten - vanaf de Alteratie in de gedaante van een schuilkerk. In 1883 wordt het huidige neogotische gebouw neergezet. Het middenschip is betrekkelijk donker, maar de ruimten rond het altaar baden in een warm getint licht door de zeer grote ramen en het gekleurde glas. De kerk is recent grondig en fraai gerestaureerd.

Net als de English Reformed Church, de co-kathedrale Nicolaasbasiliek en de orthodoxe parochie van de Heilige Nikolaas van Mira verwelkomt De Krijtberg mensen uit de hele wereld.

De Krijtberg biedt verschillende liturgische vieringen, pastorale zorg en katholieke levensvorming. Dagelijks wordt de eucharistie gevierd. In de zondagochtendviering zingt de gregoriaanse Schola Cantorum, gevormd door getalenteerde vrijwilligers. Ook andere vieringen worden muzikaal omlijst.

Loop een klein stukje terug langs het Singel, ga rechtsaf bij het Koningsplein en ga vervolgens linksaf de Herengracht op. Bij de Nieuwe Spiegelstraat rechts; vanaf de brug over de Keizersgracht zie je rechts, op nummer 566, de Keizersgrachtkerk.

Keizersgrachtkerk

Na de Oude -, Noorder- en Westerkerk is dit de vierde wijkgemeente van de Protestantse Kerk Amsterdam in de binnenstad. De Keizersgrachtkerk heeft een bijzondere geschiedenis: ze is gebouwd in 1888 als een van de eerste gereformeerde kerken in Nederland.

In de negentiende eeuw wordt steeds weer gemorreld aan de ‘alleenheerschappij’ van de Nederlandsche Hervormde Kerk in Nederland (zoals de Nederduitsch Gereformeerde kerk sinds 1816 officieel heet). De meest succesvolle tegenstem komt van Abraham Kuyper. Deze jonge rechtzinnige dominee scheurt zich los van de hervormde kerkenraad in Amsterdam en sticht een nieuw kerkgenootschap, de Gereformeerde Kerken in Nederland. Met de Keizersgrachtkerk wil hij ‘zijn’ kerk goed op de kaart zetten. Kuyper stichtte ook de gereformeerde Vrije Universiteit en jarenlang was de Keizersgrachtkerk de kerk voor VU hoogleraren en studenten en voor verpleegsters uit het VU-ziekenhuis.

In de Keizersgrachtkerk heeft tegenwoordig een gastvrije, ruimdenkende en geëngageerde geloofsgemeenschap haar thuisbasis. Hier treffen mensen van alle leeftijden elkaar, van binnen en buiten Amsterdam. De kerkdiensten worden altijd vormgegeven door gemeenteleden in samenwerking met een theoloog; er is veel ruimte voor variatie en experimenten en muziek en zingen zijn belangrijk. De kerk heeft het keurmerk ‘groene kerk’ en steunt de Voedselbank en het Stoelenproject (de meest laagdrempelige Amsterdamse daklozenopvang). Al sinds de jaren tachtig helpt de gemeenschap vluchtelingen zonder geldige papieren in Amsterdam.

Vanaf de Keizersgrachtkerk loop je door langs de Keizergracht tot de Reguliersgracht. Daar sla je rechtsaf en loopt door tot de Prinsengracht, waar je tegenover het Amstelveld, op nummer 756, De Duif ziet.

De Duif

Aan de Prinsengracht verrijst in 1796 een nieuwe room-katholieke kerk ter vervanging van het oude schuilkerkje het Vredesduifje. De nieuw kerk is gewijd aan de heilige Willibrordus, maar wordt al snel in de volksmond de Duif genoemd. De grotere nieuwe kerk die in 1857 de oude vervangt, neemt de naam De Duif mee.

Na ruime een eeuw besluit het bisdom de kerk te sluiten en het gebouw te verkopen. De parochianen komen in verzet en kraken het gebouw in 1974. De oorspronkelijk traditioneel rooms-katholieke parochie maakt zich uiteindelijk los van de rooms-katholieke kerk en ontwikkelt zich tot een oecumenische geloofsgemeenschap. Het bisdom verkoopt de kerk aan de Stichting Stadsherstel, die de kerk verhuurt aan diverse huurders.

Anno nu kerkt in De Duif een vrije, oecumenische geloofsgemeenschap, geworteld in de Bijbel en de christelijke traditie, met ruimte voor de verrassing van andere tradities en wijsheidsliteratuur. Dat levert nieuwe en verrijkende zienswijzen op en eigentijdse thema’s. En een gemeenschap die nieuwsgierig is naar de wereld en naar elkaar: ‘onze voorraad vooroordelen blijkt nog te bestaan maar slinkt zienderogen’.

Belangrijk in De Duif is ook dat iedereen recht van spreken heeft én gehoord wordt. Jaarlijks kiest de gemeenschap haar eigen voorgangers en de viering van brood en beker is zoals de eerste christengemeenschappen dat deden: het brood wordt gebroken en het visioen wordt gedeeld, met een uitgestoken hand naar ieders dagelijks leven.

Loop terug langs de Reguliersgracht naar de Kerkstraat en sla daar rechtsaf. Via de Magere Brug steek je de Amstel over en ga je linksaf richting centrum. Je passeert het gebouw De Amstelhof, dat in 1681 door de Diaconie van de Nederduitsch Gereformeerde Kerk in Amsterdam is gebouwd als oudevrouwenhuis, in een tijd dat sociaal werk uitsluitend door de kerken wordt georganiseerd en gefinancierd. Deze Amstelhof is ruim driehonderd jaar in gebruik gebleven - als huisvesting voor bejaarden en later als verpleeghuis. In 2009 wordt de Amstelhof in gebruik genomen door het museum Hermitage Amsterdam, dat sinds 2023 het H’ Art Museum heet.

Amstelhof

De Amstelhof is in 1681 door de Diaconie van de Nederduitsch Gereformeerde Kerk in Amsterdam gebouwd als oude vrouwenhuis, in een tijd dat sociaal werk uitsluitend door de kerken wordt georganiseerd en gefinancierd. Deze Amstelhof is ruim driehonderd jaar in gebruik gebleven - als huisvesting voor bejaarden en later als verpleeghuis. In 2009 wordt de Amstelhof in gebruik genomen door het museum Hermitage Amsterdam, dat sinds 2023 het H’ Art Museum heet.

Een facultatief extra wandellusje (20 minuten wandeltijd) voert je langs de protestantse Corvershof op de Nieuwe Herengracht, het Luthermuseum op de Nieuwe Keizersgracht en het daarnaast gelegen rooms-katholieke Occohofje.

Ga voorbij het H’ ART Museum vanaf de Amstel rechtsaf de Nieuwe Herengracht op. Op nr. 18 vind je de Corvershof.

Corvershof

De Corvershof is in 1721 gebouwd uit het legaat van de familie Corvers. Die bepaalt in hun testament dat een gebouw moet worden neergezet waar onbemiddelde echtparen hun laatste levensdagen samen kunnen slijten (in plaats van te worden gedwongen hun leven afzonderlijk voort te zetten in een oude vrouwen- of oudemannenhuis). De Diaconie van de Nederduitsch Gereformeerde Kerk is de universeel erfgenaam voor het genoemde doel. Nu huist hier de Protestantse Diaconie, met het Wereldhuis, een dagopvang voor ongedocumenteerde vluchtelingen. Ook de Protestantse Kerk Amsterdam heeft hier haar kantoor.

Ga meteen na de Corvershof rechtsaf. Via de Hoftuin en langs het indrukwekkende Nationaal Holocaust Namenmonument kun je verder lopen naar de Nieuwe Keizersgracht. Daar steek je bij de voetgangersoversteekplaats de drukke Wibautstraat over; je steekt de brug over de gracht over en vervolgt je route naar links, de Nieuwe Keizersgracht op. Op nummer 94 vind je 't Gebouw van Barmhartigheid, ook Occohofje genoemd.

Gebouw van Barmhartigheid (Occohofje)

’t Gebouw van Barmhartigheid is gesticht in 1774 en bedoeld voor ‘Arme Weduwen sonder kinderen, of arme Vrijsters… booven de vijftig jaaren oud, van de Roomse Religie, …’ De hof is door de jaren heen ingrijpend verbouwd, wordt nog steeds beheerd door een stichting en er wonen nog steeds alleen vrouwen. Tegenwoordig wonen er ook vrouwelijke studenten die hier gratis verblijven met als tegenprestatie dat zij de beheerder assisteren bij de zorg voor de oudere bewoonsters.

Even verderop vind je het in 1772 door de Lutherse Kerk geopende Evangelisch Luthers Diaconie Oude Mannen- en Vrouwenhuis. Op ingang nr. 570 vind je nu het Luthermuseum, met de voormalige regentenkamers en de kerkzaal van het Luthers Oude Mannen- en Vrouwenhuis.

De Nieuwe Keizersgracht was een buurt met veel zorginstellingen van verschillende kerkgenootschappen. Je passeerde ook al op nr. 104-114 de plek waar vanaf 1882 het Nederlands Israelitisch Ziekenhuis heeft gestaan, met daarnaast vanaf 1911 het Rosenthal May Zusterhuis. Beide zijn in 1943 ontruimd door de Duitse bezetter.

Loop nu langs de Nieuwe Keizersgracht terug naar de Amstel, sla rechtsaf en loop opnieuw voorbij H’ Art Museum.

Vanaf het H’ Art blijf je langs de Amstel lopen, laat de Nationale Opera/Ballet en het stadhuis van Amsterdam rechts liggen en volgt het fietspad tot je links het standbeeld van Spinoza ziet. Ga rechtdoor langs het wandelpad langs de Zwanenburgwal (rechts van je is de ‘nieuwe’ Waterloopleinmarkt) en neem de trap naar de Jodenbreestraat. Ga linksaf, de straat heet na de brug de Sint Anthonie Breestraat. Ga bij de Snoekjessteeg rechtsaf, over de brug naar links en dan rechts de Krom Boomssloot op. Op nr. 22 vind je de Armeense Kerk.

Op 30 januari 1714 keurt het college van Amsterdamse Burgemeesters het verzoekschrift goed van een groep Armeense kooplieden, merendeels afkomstig uit Nieuw Julfa (de Armeense wijk van de Perzische stad Isfahan). Ze mogen een pakhuis in de Lastage kopen ''om daar hun kerk van te maken tot uitoefening van hun godsdienst''. De kooplieden stellen zich garant voor de aankoop en verbouwing van het pakhuis tot een Armeense kerk, genaamd Surp Hoki (dat betekent: Heilige Geest).

Amsterdam groeit vanaf 1600 uit tot het centrum van de wereldhandel en trekt mensen uit de hele westerse wereld aan. Armeense kooplieden, ook wel de ‘Armeense Natie’ genoemd, hebben sterke handelsbanden met familieleden en andere kooplieden in de gebieden van herkomst: naast Armenië, ook het Ottomaanse Rijk, de Levant, Nieuw Julfa, Archangel, Astrakkan, Moskou en St. Petersburg. Zo groeit en bloeit in Amsterdam een levendige Armeense gemeenschap, met als ruggengraat het geloof van thuis. De eerste Bijbel in het Armeens wordt in Amsterdam gedrukt, in 1666.

Rond 1800 krimpt de Armeense gemeenschap tot bijna nul en in 1874 wordt de kerk verkocht. Midden jaren negentig van de twintigste eeuw lukt het een aantal personen om het gebouw terug te kopen. Hersteld in oude staat, wordt de Armeens Apostolische kerk in 1989 ingewijd door de Armeense aartsbisschop van Parijs.

Met steun van de Raad van Kerken Amsterdam verkrijgt de inmiddels bloeiende Armeense gemeenschap van het Amsterdamse stadsbestuur toestemming om een monument ter nagedachtenis van de slachtoffers van de Armeense genocide (1915-1918) te plaatsen. In 2018 wordt de plaquette, een ‘Khachkar’, in de muur van het kerkgebouw onthuld. Jaarlijks wordt daar nu de Armeense genocide herdacht.

Loop terug naar de Snoekjessteeg, steek de St Anthonie Breestraat over en loop door de Nieuwe en de Oude Hoogstraat naar de Oudezijds Achterburgwal. Sla linksaf en je vindt het Walenpleintje.

Deze kapel uit 1409 van het voormalige Paulusbroederklooster wordt na de Alteratie van 1578 overgedragen aan de Franstalige calvinistische vluchtelingen uit Frankrijk en de Zuidelijke Nederlanden. Deze vluchtelingenstroom komt op gang na de Bartholomeüsnacht in 1572, als in Parijs bijna alle leiders van de Hugenoten (zoals de Franse calvinisten zich noemen) worden vermoord. Bij besluit van de Nationale Synode, Dordrecht 1578, worden zij als Église Wallonne onderdeel van de Nederduitsch Gereformeerde Kerken. Ook in de 17e eeuw vluchten Franse calvinisten naar Nederland en groeit de Waalse Kerk.

Inmiddels worden hier aan de Oude Zijds Achterburgwal al 450 jaar Franstalige kerkdiensten gehouden en nog steeds kun je elke zondagochtend de kerkdienst bezoeken.

Dankzij haar mooie akoestiek en het bijzondere Müller orgel is de Waalse Kerk sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw uitgegroeid tot een sfeervol en intiem cultureel podium van meer dan lokale betekenis.

Vanaf de Waalse Kerk is het via de Oude Doelenstraat en de Oudezijds Voorburgwal (je gaat rechtsaf) nog 400 meter terug naar het startpunt van deze wandeling: de Oude Kerk.