De samenstelling van de Noorderkerkgemeente is door de eeuwen heen sterk veranderd.
Locatie
Noorderkerk
Noordermarkt 44
Type
Kerk
Religieuze gemeenschap
Protestantse Kerk Amsterdam, voorheen Nederlandse Hervormde Kerk
Object
Avondmaalskleed met borduurwerk
Maker en datering
Kinderen uit de Noorderkerk
2023
Bezichtigen
Niet te bezichtigen
Het avondmaalskleed van de Noorderkerk
Tijdens de viering van het Heilig Avondmaal wordt een wit kleed op de avondmaalstafel gelegd. Dit specifieke avondmaalskleed van de Noorderkerk is bijzonder omdat tekeningen van kinderen uit de gemeente als voorbeeld hebben gediend voor het borduurwerk. Als de haan kraait (links) heeft Petrus, een van de leerlingen van Jezus, drie keer gezegd dat hij Jezus niet kent. Rechts is de gekruisigde Jezus afgebeeld. Bij de Noorderkerk zijn relatief veel kinderen betrokken.
Heilig Avondmaal
Tijdens het Heilig Avondmaal wordt in de Protestantse kerk het laatste avondmaal van Jezus met zijn volgelingen herdacht. Gemeenteleden krijgen een stukje brood en wijn of druivensap. Deze staan symbool voor het lichaam en het bloed van Jezus. Hiermee wordt herdacht dat Jezus zijn leven heeft gegeven om mensen te verlossen.
De bewoners van de Jordaan
Tussen 1620 en 1623 wordt de Noorderkerk gebouwd op verzoek van de mensen die in de nieuwgebouwde buurt de Jordaan wonen. Het is een dichtbebouwde buurt. Er wonen vooral migranten uit de middenklasse en het aantal verschillende nationaliteiten is groot. Veel van de migranten zijn strenger in de leer dan de inwoners van de grachtengordel voor wie in dezelfde tijd de Westerkerk wordt gebouwd. Of er verhoudingsgewijs ook al veel kinderen naar de Noorderkerk komen, is niet bekend.
Wel is bekend dat kinderen op een andere manier bij het geloof worden betrokken dan nu. In Protestants Nederland gaan kinderen in de zeventiende en achttiende eeuw vaak met hun onderwijzer naar de tweede dienst op zondag: de ‘leerdienst’. Eind achttiende eeuw ontstaat de zogenoemde kinderkerk, dat is een officiële kerkdienst die speciaal voor kinderen wordt georganiseerd. Daarnaast ontstaat in de negentiende eeuw het fenomeen zondagsschool, waar het accent ligt op onderwijs en samen leren over God en het geloof.
De Noorderkerk in 2024
De Jordaan is nog altijd een buurt met een diverse bevolking. Het zijn echter niet meer de buurtbewoners van de Jordaan, die het grootste gedeelte van de Noorderkerkgemeente uitmaken. Tegenwoordig komen de meeste gemeenteleden van buiten de Jordaan, soms zelfs van buiten Amsterdam. Er is veel aandacht voor de jeugd. De Noorderkerk noemt zichzelf een ‘open-orthodoxe’ gemeente.
Orthodoxie
Het orthodox-protestantisme is een protestants-christelijke stroming die de Bijbel beschouwt als het onfeilbare Woord van God met exclusieve, absolute en universele zeggingskracht.
Orthos (Gr.) betekent recht en doxa (Gr.) betekent leer.
Vera Mijnheer
Projectmedewerker Protestantse Kerk Amsterdam
Met dank aan
Paul Ariese
Gemeentelid Noorderkerk
Michiel Dumont
Ouderling scriba Noorderkerk
Ds. Johan Visser
Predikant Noorderkerk
Laatst bewerkt
05 maart 2026
Petrus verloochent Jezus en Jezus aan het kruis, 2023, borduurwerk op damast, 392 x 163 cm. Collectie Protestantse Kerk Amsterdam. Fotografie Robert Westera.
Interieur en exterieur: fotografie Robert Westera.
Noorder Kerck, vervaardiger onbekend, gravure, 1649. Collectie Stadsarchief Amsterdam.
Dienst in de Noorderkerk, 1 september 2023, Noorderkerk. Fotografie Paul Ariese.
Abrahamse, J.E., De grote uitleg van Amsterdam: stadsontwikkeling in de zeventiende eeuw (Amsterdam 2010).
Houtman, C., Kinderkerk en kinderpreek (Heerenveen 2013).






